АҚШ-та 28 штаттағы 57 АЭС-те 96 коммерциялық ядролық реактор жұмыс істейді. Олар елде өндірілетін барлық электр энергиясының шамамен 18,2%-ын қамтамасыз етеді. Реакторлардың орташа жасы — 44 жыл, олардың ең ескісі 1969 жылы іске қосылған.
Америкалық атом өнеркәсібінің мәселелері мен жоспарлары
Соңғы онжылдықтарда АҚШ-та тек екі жаңа реактор іске қосылды — Джорджиядағы Vogtle АЭС-інде. Жаңа ірі станцияларды салу үлкен инвестицияларды талап етеді және лицензиялау рәсімдерінің ұзақтығына байланысты көп уақыт алады. АҚШ билігі 2050 жылға қарай атом генерациясының қуатын төрт есе арттыруды мақсат етеді, сондықтан кіші модульдік реакторларға (SMR) ерекше назар аударылады.
SMR қуаты әдетте 300 МВт-тан аспайды, ал микрореакторлар — 20 МВт-қа дейін. Олардың элементтері зауытта өндіріледі, бұл құрылыс мерзімін қысқартады және тәуекелдерді азайтады. 2025 жылы АҚШ Энергетика министрлігі мұндай жобаларды дамытуға 900 млн доллар бөлді. Қорғаныс министрлігі де жеке бағдарламаларды жүзеге асырады — мысалы, әскери базалар үшін тасымалданатын микрореакторлар желісі.
SMR Қазақстанға неге қызықты
Қазақстан FIRST бағдарламасының қатысушыларының қатарында және АҚШ-пен осы салада шамамен төрт жыл бойы ынтымақтасады. Техникалық-экономикалық негіздеме жүргізу және Алматыда SMR диспетчерлік қызметінің тренажерін орналастыру жоспарлануда, бұл персоналды дайындау үшін қажет.
Сарапшы Джастин Берктің пікірінше, кіші реакторлар Қазақстанға бірнеше себептер бойынша қолайлы. Олар салқындату үшін аз су тұтынады, бұл су ресурстарының өсіп келе жатқан тапшылығы жағдайында маңызды. Сонымен қатар, SMR деректер орталықтарын, соның ішінде Павлодар облысындағы «Деректерді өңдеу орталықтары алқабын» электр энергиясымен қамтамасыз ете алады, онда шамамен 125 МВт қажет болады. Бір немесе екі осындай реактор осындай нысанның қажеттіліктерін қамтамасыз ете алады.
Тағы бір артықшылық — көміртегі шығарындыларын азайту. Қазақстанда электр энергиясының едәуір бөлігі көмір станцияларында өндіріледі және SMR төмен көміртегі энергетикасына көшуді жеделдете алады.